Szybka zmiana zachowania

W Internecie regularnie pojawiają się hasła w stylu “przemiana psa w 30 minut” lub “naucz swojego psa chodzenia przy nodze w 15 minut” czy “pozbądź się lęku separacyjnego w jeden dzień”. Brzmi kusząco, prawda? Niestety niewiele ma to wspólnego z rzeczywistością. Prawdziwa zmiana zachowania psa to proces, który wymaga czasu, obserwacji i często pracy na wielu płaszczyznach. Dlaczego? Ponieważ zachowania psów nie są oderwane od ich emocji, doświadczeń i zdrowia. 

Dlaczego zmiana zachowania to proces? 

Zmiana zachowania to proces. I to nie dlatego, że psy “są uparte” albo “nie słuchają”. Tylko dlatego, że zachowanie, które widzisz to jedynie czubek góry lodowej. Pod spodem kryją się emocje, motywacje, stan zdrowia i relacja z opiekunem. 

Zachowania psa mogą wynikać z wielu przyczyn. Często pies reaguje lękiem lub stresem na dany bodziec. Przykładowo, nabiega na drugiego psa, szczeka lub ciągnie w jego stronę. Wbrew pozorom nie świadczy to o odwadze, a tak naprawdę może próbować odstraszyć potencjalne zagrożenie, chce zrobić pierwszy krok, zanim zrobi to drugi pies. Adrenalina bierze górę. 

Czasami powodem jest brak umiejętności komunikacyjnych, szczególnie u psów schroniskowych czy odebranych z trudnych warunków, które nie miały możliwości się socjalizować. Równie często powodem są kwestie zdrowotne. Pies, który odczuwa ból reaguje szybciej na bodźce. Ma obniżony próg reakcji. 

Nie zapominajmy o genach. Psy stworzone do pracy z człowiekiem lub te, które nie mają zaspokojonych potrzeb, mogą odreagowywać, np. gonieniem rowerów czy wiewiórek. 
 

Ważne: psy doskonale ukrywają ból i choroby. W ich naturze leży zasada: pokazanie słabości oznacza większe zagrożenie. 

Przykład zachowania 

Weźmy klasyczny przykład: pies ciągnie na smyczy. 

W wersji “szybkiego treningu” najczęściej próbuje się zatrzymywać psa, korygować, zmuszać do wolniejszego marszu. Ale zanim zaczniesz jakikolwiek trening, warto się zastanowić nad tym zachowaniem głębiej, bo przecież przyczyny mogą być różne: 

• boi się i chce jak najszybciej minąć dany bodziec (np. innego psa), 

• jest bardzo pobudzony, coś go zaciekawiło 

• poczuł intensywny zapachy (np. okolice lekarza weterynarii) 

• odczuwa ból, np. bolące kolano, które przy wolnym marszu dokucza bardziej, więc pies przyspiesza. 

Więcej o ciągnięciu na smyczy możesz przeczytać w artkule  KLIK

A co z nauką sztuczek? 

Nauka zachowań takich jak łapa, siad, akuku czy inne sztuki wygląda inaczej. Jeśli pies jest zdrowy, nie ma problemu z koncentracją, to po kilku sesjach możesz zauważyć pierwsze efekty treningu. 

W tym przypadku nie pracujemy nad zmianą zakorzenionego zachowania, nie ma wcześniejszych doświadczeń ani negatywnych schematów. To nauka czegoś nowego, a nie przepracowywanie problemu (nie mówię o skrajnych przypadkach, gdy pies np. był bity i to złe skojarzenie występuje). 

Pierwszy krok w zmianie zachowania – obserwacja 

Zanim zaczniesz trenować ze swoim psem, aby zmienić jego zachowanie, musisz zrozumieć, dlaczego on w ogóle prezentuje dane zachowanie.  

Obserwuj: 

• Kiedy dokładnie pojawia się zachowanie? Czy jest związane z konkretną porą dnia, osobą, zwierzęciem, miejscem, ruchem ulicznym? 

• Co poprzedza zachowanie? Zauważ małe sygnały ostrzegawcze, np. oblizywanie się, odwracanie głowy, spowolnienie ruchów, zatrzymywanie się. 

• Jak długo trwa zachowanie i jak się kończy? Czy pies potrafi sam się wyciszyć, czy sytuację zawsze musi przerwać człowiek? 

• Co pies zyskuje dzięki temu zachowaniu? (np. zwiększa dystans, unika kontaktu, przyciąga uwagę). 

• Jak reagujesz Ty? Twoje emocje i działania są częścią układanki, mogą wzmacniać lub osłabiać dane zachowanie. 

Możesz też delikatnie i świadomie “przetestować” ciało psa, dotykając poszczególnych partii: karku, grzbietu, łap, brzucha. Obserwuj, czy się odsuwa, napina, reaguje niepokojem. Często właśnie w ten sposób odkrywamy ból, który pies świetnie maskuje. 

Zachowania psa a emocje 

Nie zapominajmy o emocjach, to one są fundamentem zachowań psa. Psy, podobnie jak ludzie, odczuwają podstawowe emocje: strach, radość, smutek, frustrację, złość czy ekscytację. To właśnie one wpływają na to, w jaki sposób pies reaguje na otoczenie. 

Jeśli pies odczuwa lęk czy stres, jego zachowania mogą wydawać się dla człowieka przesadne albo „nieadekwatne”, ale dla niego są logiczną reakcją na odczuwane emocje. Pies może np. szczekać, kiedy mija drzwi mieszkania sąsiada, którego obecność kojarzy mu się z czymś nieprzyjemnym. Może napinać ciało, przyspieszać krok, próbować uciekać lub odreagowywać frustrację szczekaniem czy nawet podgryzaniem smyczy. 

Przykłady emocji i zachowań: 

przykłady: 

• Strach → unikanie, przyspieszony krok, skulone ciało, ogon podwinięty, oblizywanie, ale też napięta i wyprostowana postawa ciała, powarkiwania. 

• Frustracja → szczekanie, skakanie, ciągnięcie na smyczy, niszczenie przedmiotów w domu, podgryzanie smyczy lub opiekuna. 

• Radość / ekscytacja → skakanie, bieganie, głośne szczekanie, merdanie ogonem w sposób trudny do opanowania. 

• Złość / irytacja → warczenie, szczekanie, szarpanie smyczy, próba odstraszenia lub kontrolowania bodźca. 

• Smutek / przygnębienie → spowolnione ruchy, brak apetytu, unikanie kontaktu, wycofanie, izolowanie się. 

Ważne: Czasami to, czego my w ogóle nie rejestrujemy i odbieramy jako tło, dla psa może być przytłaczające – na przykład dźwięki z budowy. 

Zamiana zachowania wymaga czasu 

Podobnie jak u ludzi, zmiana schematów, przyzwyczajeń czy zachowania, nie dzieje się od razu. Człowiek idzie na terapię i nie wystarczy mu jedno spotkanie, aby przepracować swój problem. Pies również potrzebuje czasu. 

Często pies musi doświadczyć sytuacji w zupełnie nowy, pozytywny sposób, aby zmienić schemat zachowania. Trening posłuszeństwa nie zawsze będzie odpowiednim sposobem, nawet jeśli będziemy psa nagradzać, kiedy się dostosowuje do wymagań, bo ryzykujemy, że będzie robić to w napięciu czy panice. Pies nie nauczy się radzić sobie z jego problemem ani bólem, który odczuwa. Z kolei zachowania wynikające z niezaspokojonych potrzeb, mogą zamienić się w inne problemowe reakcje, np. pies zamiast rzucać się na rowery zacznie przekierowywać zachowanie na swojego opiekuna. 

Psy, których potrzeby, emocje czy zdrowie są bagatelizowane, a ich często negatywne doświadczenia są ignorowane, mogą stać się jak tykająca bomba. Z czasem eksplodują, np. ugryzą albo całkiem zamkną się w sobie, wycofają się całkowicie, popadną w tzw. wyuczoną bezradność. To stan, w kórym pies przestaje się komunikować, bo każda próba była karana lub ignorowana. 

 Ważne: Jeśli psa coś boli, a Ty tego nie zauważysz, to ból się nasili. Pies, który już nie umie inaczej komunikować, może w końcu złapać za nogawkę albo ugryźć przy zapinaniu smyczy. Nie dlatego, że jest agresywny. Tylko dlatego, że nie miał innego wyjścia. Zbyt długo musiał wytrzymywać napięcie związane z bólem. 

Podsumowanie 

Zmień swojego psa w 30 minut! – Jeśli kupujesz takie hasła, to tak, jak codziennie zmieniać żarówkę, zamiast sprawdzić, czy nie ma problemu z instalacją elektryczną.
Zmiana zachowania psa to nie jest kwestia “triku” czy “sztuczki”. To budowanie nowej strategii reagowania, zmiana emocji i szukanie przyczyn źródłowych, a nie tylko zmiana zachowania i objawów. Czasami to będzie trwało tygodnie. Czasami miesiące. Ale to jedyny sposób, by naprawdę pomóc psu.